اگر چک صیادی ثبت نشود چه می‌شود؟ عواقب، اعتبار و نحوه پیگیری چک ثبت نشده

آیا چک صیادی ثبت نشده اعتبار دارد؟ پاسخ اصلی چنین است اگر چک صیادی در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، بانک نمی‌تواند وجه آن را مانند یک چک صیادی ثبت‌شده پرداخت کند و دارنده نیز نمی‌تواند از تمام امتیازات و سازوکارهای ویژه قانون صدور چک استفاده کند. اما این به معنای بی‌اعتبار بودن مطلق برگه چک یا از بین رفتن طلب نیست. برگه چک می‌تواند در کنار سایر مدارک، به‌عنوان یک سند عادی و دلیلی بر وجود رابطه مالی و تعهد مورد استناد قرار گیرد و در صورت عدم پرداخت، امکان مطالبه حق از طریق قواعد عمومی حقوقی، با توجه به علت صدور چک و مدارک موجود، قابل بررسی است

آیا چک ثبت‌نشده را می‌توان برگشت زد؟

خیر. در صورت ثبت نشدن چک صیادی در سامانه، بانک وجه آن را پرداخت نمی‌کند و گواهی عدم پرداخت نیز صادر نمی‌شود؛ زیرا از نظر مقررات بانکی، این برگه در این وضعیت واجد شرایط لازم برای پرداخت به‌عنوان چک نیست.

در چنین شرایطی، دارنده باید از بانک گواهی یا اعلامیه عدم ثبت چک در سامانه صیاد دریافت کند. این گواهی می‌تواند برای پیگیری و طرح دعوا درباره اصل طلب و رابطه مالی طرفین مورد استفاده قرار گیرد.

اما این موضوع با از بین رفتن اصل طلب تفاوت دارد.

مثلاً اگر شخصی بابت بدهی ۵۰۰ میلیون تومانی خود به شما یک چک صیادی بدهد اما آن را در سامانه ثبت نکند، عدم ثبت چک لزوماً به این معنا نیست که رابطه مالی شما و بدهی او از بین رفته است.

البته اینکه در نهایت چه دعوایی قابل طرح است و چه شخصی مسئول پرداخت خواهد بود، به علت صدور چک و مدارک موجود در هر پرونده بستگی دارد.

عدم برخورداری چک ثبت‌نشده از مزایای قانون صدور چک به این معنا نیست که برگه کاغذی را باید دور انداخت یا هیچ ارزش اثباتی ندارد.

اگر چک در ارتباط با یک قرارداد، معامله، قرض یا تعهد مالی صادر شده باشد، اصل برگه می‌تواند در کنار سایر مدارک، در بررسی رابطه مالی طرفین مورد توجه قرار گیرد.

اگر چک صیادی اشتباه ثبت شود چه کنیم؟

اگر اطلاعات چک در سامانه صیاد با برگه چک مغایرت دارد، ابتدا باید نوع مغایرت مشخص شود. مبلغ، تاریخ، مشخصات صادرکننده یا دارنده و سایر اطلاعات ثبت‌شده باید با مندرجات برگه چک مطابقت داشته باشد.

اگر هنوز چک را تأیید نکرده‌اید، آن را تأیید نکنید و از صادرکننده بخواهید اطلاعات را اصلاح و چک را مطابق برگه، مجدداً ثبت کند.

اگر چک را با اطلاعات اشتباه تأیید کرده‌اید، یا پس از صدور میان برگه و اطلاعات سامانه اختلاف ایجاد شده است، نمی‌توان صرفاً با استناد به ثبت سامانه یا برگه چک، یک قاعده کلی برای همه موارد بیان کرد؛ اثر حقوقی مغایرت به نوع آن و علت صدور چک بستگی دارد.

از نظر پیگیری قضایی نیز، اشتباه یا مغایرت اطلاعات لزوماً به معنای بی‌اعتباری اصل طلب نیست؛ اما ممکن است بر امکان استفاده از مزایای قانون صدور چک، نحوه مطالبه وجه و مسئولیت اشخاص اثر بگذارد. در مواردی که مغایرت عمدی باشد یا با هدف فریب و بردن مال دیگری صورت گرفته باشد، موضوع می‌تواند از جنبه کیفری نیز نیازمند بررسی باشد.

بنابراین، پیش از اقدام برای مطالبه وجه، طرح دعوای حقوقی یا شکایت کیفری، باید هم اصل چک و هم سابقه ثبت آن در سامانه صیاد بررسی شود.

دستورالعمل بانک مرکزی در سال ۱۴۰۴ برای مغایرت میان اطلاعات چک کاغذی و سامانه صیاد نیز ضوابط مشخصی در نظر گرفته است.

مطابق ماده ۱۰ این دستورالعمل، در صورت مغایرت اطلاعات هویتی گیرنده، تاریخ یا مبلغ مندرج در چک کاغذی با اطلاعات ثبت‌شده در سامانه صیاد، بانک از پرداخت وجه خودداری می‌کند و در صدور اعلامیه عدم پرداخت، اطلاعات سامانه صیاد را ملاک قرار می‌دهد.

چک صیادی ثبت شده که در برگه چک،امضا ندارد،آیا اعتبار کافی دارد؟

امضای صادرکننده شرط اساسی اعتبار چک است (حتی چک صیادی ثبت‌شده). بدون امضا روی برگه فیزیکی، چک از شمول قانون صدور چک خارج می‌شود و مزایای سند تجاری (اجراییه مستقیم، شکایت کیفری و…) را ندارد. حداکثر ممکن است به‌عنوان سند عادی مدنی قابل استناد باشد.

ثبت در سامانه صیاد شرط لازم برای برخورداری از مزایای قانون صدور چک (اجراییه مستقیم، مسئولیت تجاری و…) است، اما جایگزین امضا نمی‌شود.

اگر صادر کننده چک صیادی را در سامانه ثبت نکند،چه کاری می توان انجاد داد؟

اجباری برای صادر کننده نمی توان در نظر گرفت طبق رأی وحدت رویه شماره ۸۷۰ دیوان عالی کشور، شما نمی‌توانید از دادگاه بخواهید صادرکننده را مجبور به ثبت چک در سامانه کند. این دعوا قابل پذیرش نیست. چون قانون می‌گوید کسی که چک ثبت‌نشده را قبول کرده، خودش از مزایای قانونی محروم شده است.

آیا می توان چک صیادی ثبت نشده را از دادگاه پیگیری کرد؟

دقیقا و صرفا از طریق دادگاه می توان چک صیادی ثبت نشده را پیگیری کرد بر خلاف چک صیادی ثبت شده که از مزایایی چون اجراییه مستقیم از ثبت اسناد و اجراییه مستقیم از طریق دادگاه برخوردار است.

چنین چکی را صرفا با طرح دعوای حقوقی در دادگاه می توان پیگیری نمود.